Харин Монгол Улс эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ буюу шууд эмчилгээний санхүүжилтэд зөвхөн 2024 онд 1.73 их наяд төгрөг төсөвлөсний 887.8 тэрбум төгрөг нь Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас хариуцах тусламж, үйлчилгээ байсан бол 837.7 тэрбум төгрөг нь төрөөс хариусан буюу тусламж үйлчилгээнд төсвөөс санхүүжүүлэх дүн байсан юм. Өөрөөр хэлбэл, эрүүл мэндэд төсөвлөж байгаатай дүйх хэмжээний мөнгөөр монголчууд жилд төрөл бүрийн тамхи импортлон татдаг байна.
Гаалийн ерөнхий газрын статистик мэдээллээр Монгол Улсын хилээр 2024 онд л гэхэд 8.2 сая ширхэг электрон тамхи, 3.5 тэрбум ширхэг янжуур тамхи орж ирсэн ба эдгээр нь нийлээд 90 орчим сая доллар хэмээн мэдээлжээ. Нийт импортын тамхины дүн жилд 320 орчим тэрбум төгрөг байгаа нь төрөөс эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээнд зориулж төсөвлөдөг мөнгө (₮840 тэрбум)-ний 40 хувьтай тэнцэх дүн юм.
Дээрх үнэ тамхины борлуулагдаж байгаа үнэ биш гэдгийг дурдах нь зүйтэй. Тамхины төрлийн бүтээгдэхүүний боруулалтын үнэ хоёр дахин нугардаг гэсэн тооцоолол бий. Ингээд үзвэл тамхины төрлийн бизнес 700-800 орчим тэрбум төгрөгийн зах зээл юм.
Манай улсын тамхидалтын түвшин сүүлийн 20 жилийнхээ хамгийн өндөр түвшинд ирсэн нь тамхины үнэ, татвар хамгийн бага, тухайн төрлийн бүтээгдэхүүний хүртээмж хэтэрхий өндөр болсон талаар судлаачид онцолдог.
2020-2024 оны тамхины импортын дүнг харвал янжуур тамхины импорт 20% өссөн бол электрон тамхины импорт 174 дахин өсжээ.
Тамхи импортлогчдын тухайд, электрон тамхины (вэйп) нийт импортын 52 хувийг “Электрон гаджет” ХХК, 19%-ийг “Эм Эн иновэйшин глобал смарт технологи” ХХК буюу хоёр компани нийт электрон тамхины 71 хувийг импортолдог байна.
Харин янжуур тамхины 64.2%-ийг “Алтангадас трейд” ХХК, 29%-ийг “Волтам” ХХК буюу хоёр компани нийт зах зээлийн 90 гаруй хувийг бүрдүүлж байна.
