Fatcheck.mn сайт дөрөвдүгээр сарын “1 сар 1 сэдэв”-ээрээ тамхидалтын асуудлыг сонгов.
Тамхи. Хоол хүнс шиг энгийн хэрэглээ болтлоо тархаж, нийгмээрээ тамхинд донтож байгаа нь нүдний өмнө ил. Харин үүнийг зохицуулж, иргэдийнхээ эрүүл мэндийн хамгаалах үүрэгтэй төр 2012 оноос хойш Тамхины хяналтын тухай хуулийг шинэчлэхгүй явсаар өнөөдөр хяналтаасаа бараг алдаж, шинэ төрлийн электрон тамхины хэрэглээ бага ангийн сурагчдын дунд хүртэл тархаад байна.
Монгол Улсад тамхидалд хэрхэн ихсэж, өсвөр насныхны дунд хурдацтай тархаж байгаа болон сэтгэл түгшээм зарим тоо, баримтуудыг харъя.
ЭМЯ, ХӨСҮТ-ийн 2019 онд хийсэн Глобал залуучуудын тамхины судалгаа (GYTS)-аар 13-15 насны сурагчдын 14% нь янжуур, 3.5% нь электрон тамхи хэрэглэдэг гэсэн үр дүн гарч байжээ. Харин 2023 онд 13-17 насныхны дунд хийсэн судалгаагаар сурагчдын 19.9% нь янжуур, 24.8 хувь нь электрон тамхи хэрэглэж байгаа нь тогтоогдов. Өөрөөр хэлбэл, өсвөр насны дөрвөн сурагч тутмын нэг нь электрон тамхи хэрэглэж байгаа гэсэн статистик гарсан байна. Монгол Улсад тамхидалтын тархалт 10% давж өсөөд байгаа энэ үр дүнгээс хамгийн сэтгэл эмзэглүүлэх тоо нь өсвөр насныхны тамхидалт нэмэгдсэний зэрэгцээ эмэгтэйчүүдийн тамхины хэрэглээ 4 дахин нэмэгдэж, насны хувьд гурван насаар залуужжээ. Харин энэ судалгаанаас хойш хоёр жил гаруй хугацаа өнгөрөөд байгаа бөгөөд эрх зүйн хувьд ямар нэгэн зохицуулалт огт хийгээгүй хэвээр байгаа тул хамрах хүрээ улам нэмэгдсэн байх бүрэн боломжтой.
Тэгвэл тамхинаас болж манай улсад ямар хор хохирол нүүрлээд байгаа вэ?
Жил бүр 4,300 орчим хүн тамхины шалтгаанаар нас барж байгаа нь Монгол Улс жил болгон Булган аймгийн Хангал, Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сумын нийт хүн амыг бүхэлд нь алдаж байгаатай адил гэсэн үг.
Харин улсын хэмжээний нийт нас баралтыг авч үзвэл, жилд нийт нас барж байгаа 4 хүн тутмын нэг нь тамхинаас болж амиа алдаж байгаа хэрэг. Энэ бол Эрүүл мэндийн үзүүлэлт, үнэлгээний хүрээлэн (Institute for Health Metrics and Evaluation)-гээс 2019 онд буюу хамгийн сүүлд хийгдээд буй өвчний дарамтын судалгааны үр дүн. Тэгэхээр энэ тоо өнөөдөр мөн л нэмэгдсэн нь гарцаагүй. Хэрэв эдийн засгийн утгаар нь авч үзвэл жил болгон тамхины хэрэглээнээс шалтгаалж Монгол Улс 801 тэрбум төгрөг (тамхинаас үүдэлтэй эрүүл мэндийн зардал нь 87 тэрбум, тамхинаас үүдэлтэй ажиллах хүчний бүтээмжийн алдагдал 214 тэрбум) буюу ДНБ-ий 2.1%-ийг алдаж байгаа гэсэн ДЭМБ-ын тооцоо байна. Энэ нь тамхины албан татвараас олж байгаа мөнгөнөөс 22 дахин их дүн ажээ.
Харин нийтлэлийн эхэнд дурдсанчлан Монгол Улс 2012 оноос Тамхины хяналтын тухай хуулиа огт шинэчлээгүй байгаа юм. Үүний цаана дэлхий дахинд тархсан шинэ төрлийн электрон болон бусад төрлийн тамхи хэрэглээнд хүчтэй нэвтэрч байгаа ба ямар ч хуулийн зохицуулалтгүй, хэн дуртай нь, хүссэн газраа хэрэглэж, хэн ч худалдаж авах, сурталчлах боломжтой байсаар байгаа билээ.
Тиймээс өсвөр насны хүүхдүүд, ирээдүйн иргэдээ, нийгмийн эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд зайлшгүй зохицуулалт хийж, тамхидалтын тархалтыг бууруулах шаардлагатай олон улсын байгууллагууд ч зөвлөж, анхааруулсаар байна.
Янжуур ч, электрон тамхи ч аль аль нь эрүүл мэндэд хортой сөрөг нөлөөтэй тул бүх төрлийн тамхинаас хүүхдүүдээ хамгаалъя.
