Тэр эмээ 80 наслахдаа тэтгэврийн мөнгөө гар дээрээ авч үзээгүй. Бараг л Монголын түүхийн ном, нийгмийн толь болсон тэрбээр тэтгэвэрт гарах үед ач зээгийнх нь оюутны төлбөр нэхэгдэж эхэлсэн тул үр хүүхдэдээ тус болох гээд ч юм уу, үр хүүхдийнхээ шахалт шаардлагаар ч юм уу тэтгэврийн зээлийн тойрогт орчихсон нь энэ.
Дайны дараах хүнд хэцүү цаг, хоол тэжээл хомс үеийнх болохоор ч тэр юм уу тэтгэврээ өөрөө авч зарцуулахгүй байгаадаа гомдоллож, харамсаад, хэл ам хийгээд байдаггүй.
1960-1980-аад оны социализмын нийгэмд ажил хөдөлмөр, нэгдэл, үйлдвэр, сургууль, эмнэлэг гээд улсаас хаана ажилла гэж заасан тэр л газар нь ажиллаж, идэх хоолоо залгуулж байсан түүнд “Ажил хийвэл ам тосдоно” гэсэн хэлц л чиг баримжаа нь байв. Дараа нь 1990-ээд оны ардчилал, зах зээлийн шилжилттэй зэрэгцээд эмээ ч томоохон өөрчлөлттэй нүүр тулсан нь дамжиггүй.
Ажилгүйдэл, үнийн өсөлт нүүрлэж, амьдралын баталгаа алдагдсан тэр хүнд үеийг туулж, үр хүүхдээ идэх хоол, өмсөх хувцастай өсгөх нь л чухал байв. Ингэж явсаар тэрбээр тэтгэвэрт гарч, зах зээлийн нийгэмд дасан зохицон, хотжилт, технологийн эрин үетэй золгожээ. Өнөөдөр тэрбээр ёс уламжлал, тэсвэр хатуужил, хөдөлмөрч занг үлгэрлэн, Монголын нийгмийн хэд хэдэн өөр тогтолцооны амьд гэрч болон сууна.
Тэтгэвэрт гарахтай нь зэрэгцээд өвгөн нь монгол эрчүүдийн дундаж насанд ч хүрэлгүй “унаад” өгсөн аж. Түүнээс хойш хэдэн хүүхдийнхээрээ ээлжилж байдаг болсон нь энэ юм.
Сүүлийн хэдэн жилд бие нь насны эрхээр доройтож, хол зам туулах нь ярвигтай болсон тул нутаг явах нь бүү хэл байрны гадаа нарлаж, агаарлахад ч бэрх болжээ. Хүүхдүүддээ төвөг удахгүй гэсэндээ ийш тийш явъя, гаръя, оръё ч гэж хэлэхээ больж. Нэг удаа бүр агаарлах гэж гараад эргээд байраа олохгүй төөрч яваад ирснээ хэлж байсан юм.
Хүүхдүүд нь, ач зээ нь ажилдаа, ачинцар, зээнцрүүд нь хичээл, сургуульдаа явчихаар өдөржин гэртээ ганцаараа байдаг түүнд хүнтэй ярилцах хүсэл их. Хотын түгжрэлд стресстэж ирсэн хүүхдүүд нь хараа, сонсгол нь муудсан “эмгэнтэй” чанга хашхирч ярилцахаас залхана. Үүнийг эмээ ч мэддэг болсон тул хүүхдүүд, өөр хэн нэгэн түрүүлж яриа өдөхгүй л бол өөрөө ч дуугарахаа больжээ. “Ажилдаа ядарсан хүүхдүүдийг ахин ядраагаад яах вэ, унтаж амраг” гэж бодно. Түүний амьдрал хоолгүйгээс хоолтой хүртэлх Монголын бүх түүхийг өгүүлнэ. Гэвч тэр их биш ч тэтгэврээ гар дээрээ бүтэн авч байсангүй.
Уг нь 80 гарах гэж яваа эмгэний үрчгэр гар дээр 600 мянган төгрөгийг нь тавиад өөрөөр нь үрүүлчихэд үр хүүхдүүд нь дутагдаж, хоосроод байх тийм ч их мөнгө биш. Гэхдээ тийм ч их биш мөнгө нь хэзээ ч бүтэн очдоггүй. 80 наслахдаа нэг юм уу, хоёр удаа л тэтгэврээсээ багахан мөнгө авч үзсэн тэрбээр “Тэтгэврийн мөнгийг минь өгөөд аль” гэж хэзээ ч нэхэж байгаагүй. Угаас түүний тэтгэвэр хүүхдүүдийнх нь хэрэглээний ямар нэг зардалд аль хэдийн төлөвлөгдсөн байдаг учраас тэр.
Тэтгэвэр авч эхэлснээс хойших 10 жил нь хүүхдийнх нь оюутны төлбөрт, дараагийн жилүүдэд байрны урьдчилгаанд нэмэрлэх гэж, машин авах гэж, хэн нэгэн нь өвдөөд хагалгаанд орсон эмнэлгийн зардалд гээд л эмээгийн тэтгэвэр заавал өөр нэгний зардалд зориулагдах нь гачлантай. Том товчлууртай Nokia утсыг нь гашуун дарсанд орсон хүү нь хааяа ирэхээрээ аваад явчихдаг гэх. Одоо тийм утас авдаг ломбард байдаг л юм байх даа гэж бодох. Эсвэл нэг шил, бүр жижиг шилтэй архиар сольдог юм болов уу.
Утаатай хотын хаа нэгтээ аль нэг хүүхдийнхээ гэрт “Хэн ирж надтай юм ярих бол” хэмээн хүний мөрөөсөл болон суугаа тэр эмээ тэтгэвэрт гараад 25 жил болж байгаа ч тэтгэврээ гар дээрээ авч үзээгүй…
