“Хэн нэгэн өнөөдөр сүүдэрт нь амарч сууж байгаа бол тэр модыг удаан хугацааны турш тордож ургуулсантай холбоотой” гэж дэлхийн шилдэг хөрөнгө оруулагч Уоррен Баффет  хэлсэн нь бий. Яг үүнтэй адил хүн амьдралынхаа хоёр дахь үеийг санхүүгийн хувьд бие даасан, эрх чөлөөтэй өнгөрүүлэх баталгаа нь эртнээс төлөвлөсөн тэтгэвэр байдаг.

Өнөөдөр Монгол Улсад тэтгэврийн орлого хүрэлцээ муутай, хуваарилалт шударга бус, тогтолцооны шинэчлэл удаашралтай байгаа нь залуусыг ирээдүйдээ эргэлзэхэд хүргэж байна.

Энэ талаар, 26 настай Н.Түвшин “Улс орон даяараа төлж байгаа болохоор нийгмийн даатгал, татвар төлөхөөс цааргалах зүйл алга. Төлж ч байгаа. Гэхдээ тэр мөнгө нь эргээд хэрэгтэй зүйлдээ зарцуулагдаж, үр өгөөжөө өгч чадаж байна уу гэдэг л хамгийн том асуудал. Үнэндээ залуучууд ирээдүйд тэтгэвэр авна гэж горьдохоо больчихсон. Тэрийг хүлээхийн оронд залуудаа хөдөлмөрлөөд, бизнес хийгээд, өөрийгөө аваад явчих хуримтлалтай болох нь хамаагүй дээр.

Бидний авч байгаа дундаж цалин, бараа бүтээгдэхүүний үнэ ханш ямар билээ? Гэтэл нийгмийн даатгалын хувь нь арай л их санагддаг юм. За яах вэ, татвараа төлөөд аятайхан, утаагүй, түгжрэлгүй нийгэмд амьдарч байвал харамсах зүйлгүй өгчихмөөр л байна. Гэтэл энэ утаанаас болоод хүмүүс тэтгэврийн насандаа ч хүрч чадахгүй өнгөрч байгаа.

Манай эмээ 80 нас давсан ч авч байгаа 800,000 төгрөг нь амьдралд нь хүрэлцдэггүй. Хүүхдүүд нь л туслахгүй бол тэр мөнгөөрөө өөрийгөө аваад явахад хэцүү. Ийм нөхцөл байдлыг харсаар байж төрөөс тэтгэвэр горьдож сууна гэдэг утгагүй хэрэг” хэмээн ярилаа.

“Өнөөдөр төлж буй нийгмийн даатгал ирээдүйд шударга тэтгэвэр болж ирэх үү” гэх асуулт залуу хүн бүрийн өмнө тулгарч байгаа бөгөөд үүний нэг гарц нь хувийн тэтгэврийн хуримтлал үүсгэх билээ. Гэсэн хэдий ч манай улсад хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай хууль төслийн шатандаа яваа.

Хэдий тийм ч Монголд дараах санхүүгийн байгууллагуудаар дамжуулан хувийн тэтгэврээ төлөвлөх боломжтой байна.

Нэйшнл лайф даатгал (National Life):

Нэйшнл лайф даатгал нь Монголын анхны амьдралын даатгалын компани болж 2007 онд байгуулагджээ. Тус компанийн тэтгэврийн даатгал нь хуримтлуулахын зэрэгцээ амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын хамгаалалт давхар үүсгэдгээр онцлог.

Хугацаа хамгийн багадаа 5 жил бөгөөд сарын хураамж 50,000 төгрөгөөс эхэлнэ. Өгөөж нь Монгол банкны бодлогын хүүтэй (одоо 12%) ижил байх бөгөөд бодлогын хүү өсвөл өгөөж шууд дагаж өсөх нөхцөлтэй.

Тус компани нь Германы “Munich Re” хэмээх дэлхийд чансаатай даатгалын компанид давхар даатгуулсан тул санхүүгийн эрсдэлээс бүрэн хамгаалагдсан гэж холбогдох ажилтан тайлбарлаж байв.

Жишээлбэл, сар бүр 100,000 төгрөг 10 жилийн турш хуримтлуулбал нийт дүн ойролцоогоор 22.4 сая төгрөг болох бөгөөд үүнийг бөөнөөр нь авах эсвэл ойролцоогоор таван жилийн турш сар бүр 448,000 төгрөгийн тэтгэвэр хэлбэрээр авах, мөн насан туршдаа бага багаар авах сонголттой.

Хэрэв даатгуулагч гэрээний хугацаанд амь нас нь эрсдэхэд хүрвэл, гэрээнд заасан өв залгамжлагчид нь хуримтлагдсан мөнгийг олгодог.

Тэтгэврийн ууган сан ТУС сан:

Голомт банк ажилтнуудаа хувийн тэтгэврийн хуримтлалтай болгох зорилгоор 2010 онд “Тэтгэврийн ууган санг” байгуулжээ. Өнөөдрийн байдлаар Тэтгэврийн Ууган Сан 8 гишүүн байгууллагуудтай хамтран ажиллаж,1350 гаруй гишүүнтэй байна. Уг санд элссэн гишүүдээ тэтгэврийн насанд хүрэх үед хувийн тэтгэврийн нэмэлт орлоготой байх нөхцөлийг бий болгох үндсэн зорилготойгоор үйл ажиллагаа явуулдаг.

Хувь хүн ТУС-ийн гишүүн болохдоо Тэтгэврийн Ууган Сантай хувь хүний хуримтлалын гэрээ байгуулна. Ингэснээр ТУС-д өөрийн нэрийн дансаа үүсгэнэ. Улиралд, хагас жилд нэг удаа гэх зэргээр хуримтлуулах хугацаагаа өөрөө сонгох боломжтой. Гишүүн өөрийн нэрийн дансанд гэрээнд тохиролцсон хэмжээгээр хуримтлалаа шилжүүлнэ. Жил бүрийн эцэст ТУС-ийн зүгээс гишүүний хуримтлалд хөрөнгө оруулалтын өгөөж тооцож нэрийн дансанд нэмэх зарчимтай аж.

Мандал ассет менежмент:

Финтек шийдэлд суурилж, хамтын хөрөнгө оруулалтын сангийн хэлбэрээр ажилладаг тус байгууллага нь хөрөнгийн зах зээлийн өсөлтөөс ашиг хүртээдэг. Мөн хамгийн бага дүнгээр хуримтлалаа үүсгэх боломжтой.

Бүртгүүлэхдээ иргэний үнэмлэх эсвэл гадаад паспортын зургаа оруулж, онлайнаар баталгаажуулдаг. Харилцагч өөрийн гар утсан дээрх аппликейшн ашиглан өдөр бүр өгөөжийн өөрчлөлт, багц дахь хувьцаа, бондын мэдээллээ шууд хянах боломжтой. Банкны картаа холбосноор сар бүр тогтсон дүнгээр автоматаар хуримтлал үүсгэдэг.

Одоогийн байдлаар хуримтлалын жилийн өгөөж нь 13.8-14.5% орчим. Хуримтлал үүсгэсэн харилцагчдын мөнгийг мэргэжлийн баг хамт олон АПУ, Түмэн шувуут гэх мэт дотоодын томоохон компаниудын бонд болон хувьцаанд байршуулж өсгөдөг.

Тус сан нь Нээлттэй сан учраас харилцагч хүссэн үедээ хуримтлалаа гаргаж авах боломжтой. Мөнгөө эргүүлэн авахад хүү өгөөжийн ямар нэгэн алдагдал хүлээхгүйгээр нэгж эрхээ буцаан худалдах зарчмаар мөнгөө гаргаж авдаг. Банкны хадгаламжийн хүүгээс 10%-ийн татвар суутгадаг бол тус сангийн өгөөжөөс хүн амын орлогын албан татвар (ХАОАТ) авдаггүй тул гар дээр ирэх ашиг нь илүү өндөр байдаг гэж холбогдох ажилтан тайлбарлав.

Санхүүгийн зохицуулах хорооны тусгай зөвшөөрөл, хууль тогтоомжийн дагуу үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд хуримтлалыг зөвхөн нэг салбарт бус, олон төрлийн бүтээгдэхүүнд хувааж байршуулдаг тул систем бүхэлдээ нурах эрсдэл маш бага хэмээн нэмж хэлсэн.

Хуримтлалыг хууль ёсны өв залгамжлагчид эсвэл нотариатаар баталгаажуулсан тодорхой хүнд өвлүүлэн үлдээх бүрэн боломжтой байна.

Мөн банкуудад хадгаламж үүсгэн, хувиараа тэтгэврээ төлөвлөх боломжтой. Тухайлбал, Төрийн банкны “Тэтгэврийн сан” хадгаламж нь 11.57-12.3 хувийн хүүтэйгээр сар бүр тогтмол орлого хадгалан хуримтлуулдаг. Ийм төрлийн хугацаатай хадгаламжийг бусад арилжааны банкууд ч санал болгодог байна.

Хувийн тэтгэврийн хуримтлал үүсгэх эрх зүйн орчин тодорхой бус хэвээр байгаа тул ямар эрсдэл гарч болохыг СЭЗИС-ийн багш, эдийн засагч, профессор Ж.Дэлгэрсайханаас тодрууллаа.

Тэрбээр хувийн тэтгэврийн сангийн үйлчилгээг зах зээлийн эрэлт, хэрэгцээнд тулгуурлан нэвтрүүлээд арваад жилийн нүүр үзэж байна. Эдгээр нь ажил олгогч болон ажилтан хоорондын гэрээний үндсэн дээр, эдийн засгийн эрүүл механизмаар үйл ажиллагаа явуулж буй тул одоогоор ноцтой эрсдэл үүсээгүй байна гэв.

Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай хууль батлагдахгүй 10 гаруй жил хүлээгдэж байгаа, хэрэв батлагдвал олон эерэг үр дүнд хүрнэ гэдгийг мөн онцолсон. Тухайлбал, эрх зүйн орчин тодорхой болсноор хувийн тэтгэврийн сангууд эрчтэй байгуулагдаж, үндэсний хуримтлалын тогтолцоо бодитоор бэхжих боломж бүрдэнэ.

Ингэснээр сангийн удирдлага, хяналтын тогтолцоо болон хүлээх хариуцлага нь хуулиар нарийн зохицуулагдаж, иргэдийн хуримтлал илүү найдвартай хамгаалагдах юм. Түүнчлэн тэтгэврийн сан нь урт хугацааны эх үүсвэр тул хэт өндөр өгөөж хөөхөөс илүүтэй баталгаатай, зөв удирдлагаар хангах нь эрсдэлийг удирдах гол үндэс болно гэдгийг тэрбээр тайлбарлалаа.