Манай улсад залуу үеийнхний электрон тамхины хэрэглээ огцом өсөж буйтай холбогдуулан Улсын Гуравдугаар төв эмнэлгийн Уушги судлалын тасгийн эмч Н.Алтанхуягаас нөхцөл байдлыг тодруулан ярилцлаа. 

Тэрбээр электрон болон янжуур тамхинаас шалтгаалсан өвчлөлийн тоон мэдээллийг хооронд нь харьцуулахад бага зэрэг төвөгтэй байдгийг онцолсон. Учир нь уламжлалт тамхины хор уршгийн талаарх судалгаа, бүртгэл харьцангуй өргөн байдаг бол электрон тамхи 2003 оноос хойш үйлдвэрлэгдэж, сүүлийн жилүүдэд л хэрэглээ нь эрчимтэй өссөн тул судалгаа дөнгөж эхэлж буйг хэллээ.

Гэсэн ч шинэ тутам судалгаагаар электрон тамхи янжуур тамхинаас илүүтэйгээр уушгийг ноцтой гэмтээж байгаа тохиолдлууд бүртгэгдэж буйг анхаарууллаа. Тиймээс дараа дараагийн жилүүдэд хийгдэх судалгаагаар энэ нь бүрэн батлагдахыг үгүйсгэхгүй хэмээн тайлбарлав.

Тухайлбал, АНУ-ын судалгаагаар электрон тамхинд агуулагдах “Витамин Е ацетат” гэх бодис нь уушгины хамгаалах бүрхүүлийг дарангуйлж, үрэвсэл үүсгэдэг болохыг тогтоожээ. Үүний улмаас уушги хэвийн тэлэх боломжгүй болж, амьсгал давчдах, цээжээр өвдөх, ханиалгах, шүүрэл, цустай цэр гарах зэрэг шинж тэмдэг илэрч, дэлхий дахинд олон хүүхэд эмнэлэгт хүргэгдэж байгаа аж. 

Уушги судлалаар мэргэшсэн түүний яриаг дэлгэрэнгүй хүргэе. 

Улсын Гуравдугаар төв эмнэлгийн Уушги судлалын тасгийн эмч Н.Алтанхуяг: Янжуур тамхи нь хэдэн зуун жилийн өмнөөс л хүн төрөлхтний амьдралд орж ирсэн байна. 

ДЭМБ-ын мэдээллээр янжуур тамхи нь 7000 гаруй төрлийн химийн нэгдэл агуулдаг бөгөөд 250 орчим нь хавдар үүсгэх эрсдэлтэй. 

Тамхи татдаг болон дам тамхидалтад өртсөн хүмүүсийн аль алинд нь уушгины хавдар, архаг өвчлөл үүсэх магадлал өндөр.

Уушгины архаг бөглөрөлт өвчний 70-80%, уушгины хавдартай хүмүүсийн 90 гаруй хувь нь амьдралынхаа тодорхой хугацаанд тамхи татсан байдаг.

Электрон тамхи арай хор багатай юу?

Электрон тамхины хэрэглээ 18-35 насныхны дунд харьцангуй түгээмэл болжээ. 

Гэвч уламжлалт болон электрон тамхи аль аль нь хүний биед сөрөг нөлөөтэй гэдэг нь олон улсын судалгаагаар нотлогдсон тул эмч нар аль нэгийг нь сайн эсвэл муу гэж үздэггүй. 

Ялангуяа электрон тамхинд агуулагдах төрөл бүрийн амт оруулагч нь өсвөр насныхны сонирхлыг татаж, хэрэглэх сэдлийг өдөөж байгаа нь ирээдүйн үр хойч, хүүхдүүдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж байна.

Манай улсын өсвөр насныхны 60 орчим хувь нь электрон тамхийг туршиж үзсэн эсвэл тогтмол хэрэглэдэг гэсэн судалгаа бий. Ихэвчлэн 14-15 наснаасаа хэрэглэж эхэлж байна.

Тамхи татаж байгаа нас хэт залуужаад ирэхээр уушгины өвчлөлөөр өвдөх нас нь дагаад залуужна гэсэн үг.

Түүнчлэн электрон тамхийг өдөрт хамаагүй олон давтамжтайгаар сорж хэрэглэснээр эсрэгээрээ никотины хордлого, үхлийн тун авах эрсдэлтэй гэсэн судалгаа бий. Насанд хүрэгчдийн нэг өдөрт хэрэглэх никотины хамгийн дээд тун нь 60 мг байдаг. Гэтэл 5 хувийн 2 мг агуулсан никотиныг өдөр тутамдаа, тасралтгүй байнга сороход өдөртөө бараг 100 мг хэрэглэх эрсдэл үүсэж байна. 

Дэлхий дахинд тамхины хэрэглээ өндөр улс орнуудын талаар авч үзэхэд бага дунд орлоготой улс орнуудад тамхи татаж байгаа хүмүүсийн тоо их байна.

Уушгины архаг бөглөрөлт өвчин ихэвчлэн 40-өөс дээш наснаас эхэлдэг. 10-30 жил тамхи татсан хүмүүсийн уушгины эрүүл бүтэц нь гэмтсэн байдаг ба энэ нь архаг даамжрах явцтай эмгэг болно.

Мөн хөдөлмөрийн чадвараа ч тодорхой хэмжээгээр алдаж байдаг. Энэ нь улс орны эдийн засагт ч сөргөөр нөлөөлж болно.

Тэгвэл энэ эрсдэлийг бууруулахын тулд бид ямар арга хэмжээ авах хэрэгтэй вэ? 

“Электрон тамхинаас чихэрлэг, таатай мэдрэмж авдаг нь хүүхдүүд илүү дурлаж хэрэглэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг”

Вэйпийг олон нийтийн сүлжээгээр төрөл бүрийн амт, өнгөөр гоёчлон сурталчилж байгаа нь дөнгөж төлөвшиж буй өсвөр насны хүүхдүүдийн сонирхлыг ихээр татах болжээ. Янжуур тамхийг анх татахад муухай санагддаг бол электрон тамхинаас чихэрлэг, таатай мэдрэмж авдаг нь хүүхдүүд илүү дурлаж хэрэглэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Мөн ийм төрлийн тамхины никотины агууламж харилцан адилгүй, зарим нь маш өндөр тунтай хүртэл байдаг.

Манай улсад электрон тамхины найрлага, никотины агууламжийг хязгаарласан хууль, өсвөр насныханд худалдахыг хориглосон зохицуулалт одоогоор байхгүй. Харин зарим улс оронд уушги гэмтээдэг бодисын агууламжийг хязгаарлаж, эрүүл мэндэд хортой гэж үзсэн тохиолдолд худалдаалахыг хориглодог сайн туршлага бий. 

Эрүүл мэндийн салбарынхны зүгээс электрон тамхийг бүрмөсөн хориглох гээгүй, хүний эрх, хувийн сонголтод шууд халдах боломжгүй шүү дээ. Гэхдээ найрлагын хязгаарлалт тавих, сөрөг нөлөөг заавал таниулж анхааруулдаг байх, өсвөр насныханд зарахыг хориглох, хүний биед ноцтой хор хөнөөлтэй бодис агуулсан бол импортлохгүй байх зэрэг зохицуулалтыг хуульд тусгах шаардлагатай гэж үзэж байна. 

Бидний энэ байр суурийг тамхи импортлогч компаниуд эсэргүүцэж, харлуулах хандлага гаргадаг. Эрүүл мэндийн байгууллагын хувьд ямар нэгэн компанитай хаалтын гэрээ хийх тохиолдол байхгүй. Харин ч бид бүх төрлийн тамхины хэрэглээний эсрэг хатуу байр суурьтай. Гаднын судалгаа, нотолгоонд суурилсан мэдээллийг иргэдэд зөвөөр ойлгуулж, эрүүл мэндийн боловсрол олгох нь үргэлж бидний зорилго байдаг.

Уушги судлалын чиглэлээр ажилладаг хүний хувьд тамхинаас үүдэлтэй өвчлөлийн бодит байдал хэр хүнд байгаа вэ?

Их хүнд. Амьсгалж байгаа ч амьсгалаа гүйцэд гаргаж чадахгүй байгаа өвчтөнөө харах хэцүү шүү дээ.

Архаг өвчлөлтэй хүнийг эмчлэх зардал ойролцоогоор 2021 оноос улсын төсвөөс танагдсан нь мөн асуудалтай. Хүчилтөрөгчийн төхөөрөмж хүртэл хүрэлцээ муутай. 

Эрүүл мэндийн ажилтнууд тамхины хор хөнөөл, түүнээс татгалзсанаар гарах эерэг үр дүнгийн талаар үргэлж тайлбарладаг. Гэвч 40-50 жил тамхи татсан хүмүүсийн дунд “Тамхинаас шууд гарахаар уушгины хавдартай болчихдог” гэсэн төөрөгдөл түгээмэл. Тамхинаас гарснаас болж хавдар үүсдэггүй. 

Тамхинд агуулагдах 250 гаруй хавдар үүсгэгч химийн нэгдлээр олон жил амьсгалснаар эрүүл эс хэдийн гэмтэж, хавдрын үе шат эхэлсэн байдаг. Энэ нь яг тамхинаас гарах үетэй давхцаж оношлогдох тохиолдол их бий.

Тамхинаас гарснаас хойш 20 минутын дараа зүрхний цохилт хэвийн болж, нэг жилийн дараа зүрх судасны өвчний эрсдэл 50 хувиар буурдаг. 10 жилийн дараа уушгины хавдраар өвчлөх магадлал хоёр дахин буурч, 15 жилийн дараа огт тамхи татаж байгаагүй хүнтэй ижил түвшинд хүрдэг.

Уушги бол амьсгалын эрхтэн тогтолцооны гол эрхтэн. Хүн хоолгүй, усгүй тодорхой хугацаанд амьдарч чадах ч хүчилтөрөгчгүйгээр амьдарч чадахгүй. Хүчилтөрөгчийг хүний биед оруулдаг гол эрхтэн болох уушгийг гэмтээгээд байгаа эрсдэлт хүчин зүйл нь тамхи гэдэг нь нотолгоонд суурилсан шинжлэх ухаанаар батлагдсан тул ямар ч тамхи, тамхин бүтээгдэхүүнийг битгий хэрэглээрэй гэж уриалж байна. 

Янжуур ч, электрон тамхи ч аль аль нь эрүүл мэндэд хортой сөрөг нөлөөтэй тул бүх төрлийн тамхинаас хүүхдүүдээ хамгаалъя.