Монголчууд үдээс өмнө, үдээс хойш гэдэг хоёр цагтай. Яг үүн шиг хуульдаа хүртэл тийм тоймлосон үгтэй ажээ. Жишээ нь, Зар сурталчилгааны тухай хуульд “Чихэр, давс, транс болон ханасан тос ихээр агуулсан хоол, хүнсний бүтээгдэхүүний зар сурталчилгаанд хүүхэд оролцуулахыг хориглоно” гэжээ. Ихээр агуулсан. “Их” гэдэгт хэр их хэмжээг илэрхийлж байгаа нь тодорхойгүй.
Ахиад ч бий. Телевизээр нэвтрүүлэх зар сурталчилгааны зохицуулалтын журамд “Хүүхдэд зориулсан нэвтрүүлэг дундуур холбогдох эрх бүхий байгууллагын гаргасан зөвлөмжийн дагуу чихэр, давс, транс болон ханасан тос ихээр агуулсан хоол, хүнсний бүтээгдэхүүн сурталчлахгүй, аливаа бараа, бүтээгдэхүүн байршуулахгүй” гэх мэт үргэлжилж байгаа юм. 90 кг жинтэй хүн, 50 кг жинтэй хүний хувьд “Их” гэдэг хэмжүүр маш их ялгаатай. Хүн бүрд ялгаатай. Нэг ойлголттой байхын тулд, нийтээр дагаж мөрдөх хууль, дүрэм, журмыг боловсруулж, хэмжээ хязгаарыг тодорхойлж баталдаг. Гэтэл тэр нь өөрөө эргэлзээтэй бол энд хэн нэгэн хожиж, өөр нэгэн хохирох магадлал өндөр. Хэн ч хожсон бай эцсийн хохирогч нь ХҮН. Тиймээс эхлээд хүмүүсээс тодрууллаа.
Хуулийн заалтыг уншиж, танилцуулаад энд бичсэн “ихээр агуулсан” гэдгийг та хэр их хэмжээ гэж ойлгож, хүлээж авч байна? Гэсэн асуултыг 10 хүнээс асуухад “Их гэдэг нь ямар нэг хэмжээ л байх, эсвэл тэр хэмжээг илэрхийлсэн олон улсын стандарт байгаа байх, сайн мэдэхгүй юм аа, хэр их хэмжээг хэлж байгаа юм бол, миний хувьд 1 зайрмаг идэх нь маш их хэмжээ бол хүүхдийн маань хувьд 2 зайрмаг тийм ч их биш” гэх мэтээр хариулт өгөв. Тиймээс Монгол Улсын хуульд байгаа “ихээр агуулсан” гэсэн үгийг нягталлаа.
Засгийн газрын 2016 оны 59 дүгээр тогтоолоор баталсан Хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах аргачлалд “4.2.3.1.хийсвэр шинж бүхий утгатай, биет бус, шууд хэмжигдэхгүй ойлголтыг илэрхийлж байгаа үг хэллэгийг зөв хэрэглэх. Тухайлбал, “шударга”, “үндэслэлтэй”, “тохирох”, “эрх бүхий”, “их хэмжээний”, “зохих”, “нийт”, “хэвийн”, “хэвийн бус”, “даруй” гэх мэт үг хэллэгийг оновчтой хэрэглэхэд анхаарах нь зүйтэй гэжээ.
“Оч” хуулийн фирмийн өмгөөлөгч Д.Оргилоос хүнсний бүтээгдэхүүний талаарх хуульд байгаа “ихээр агуулсан” гэдэг үгийн тайлбарыг тодруулахад
“Хууль зүйн онолд ихээр, багаар гэж хэмжих боломжтой бол заавал тодорхой зааж, бичиж өгөх ёстой. “Ихээр” гэдэг үг нь хийсвэр ойлголт. Хийсвэр ойлголтыг хуульд бичихгүй гээд журамласан байдаг. Хийсвэр гэдэг нь ардаа тогтсон ойлголт байхгүй, тухайн уншиж байгаа этгээдийн үзэмжээр яаж ч ойлгож болох үг.
Харин, Үндсэн хууль, компанийн тухай хуульд “олонх”, “дийлэнх олонх” гэдэг нь хууль зүйн шинжлэх ухаанд яг таг хэвшсэн ойлголттой. Тухайлбал, “дийлэнх олонх” гэвэл тухайн хуралд оролцож байгаа хүний 66 хувиас дээш хүн саналаа өгөхийг хэлж байгаа. Харин “олонх” гэвэл 50-аас дээш хувь саналаа өгөхийг хэлж байгаа юм. Үүнийг тодорхой заачихсан байгаа биз.
Харин “ихээр” гэдэг үг нь “олонх”, “дийлэнх олонх” шиг тогтсон ойлголтыг цаанаа агуулахгүй байгаа тул тухайн үгийг ашиглах тохиолдолд тусдаа тайлбар бичих эсвэл тодорхой тоогоор илэрхийлж бичих ёстой” гэсэн юм.
Хоол хүнстэй холбоотой үг тул Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн Хоол судлал, хүнсний аюулгүй байдлын албаны дарга Э.Пүрэвсүрэнгээс чихэрлэг хүнс “ихээр агуулсан” гэдэг нь хэр их хэмжээг илэрхийлж байгааг тодруулахад “ДЭМБ-ийн зөвлөмжөөр хүний өдөрт авах сахарын хэмжээ 6 цайны халбага байдаг. Үүнээс хэтэрсэн бол хүний эрүүл мэндэд эрсдэлтэй гэж үздэг. Тэр дундаа хүүхдийн сахарын хэмжээ хэтэрвэл богино хугацаанд сөрөг үр дагавар үзүүлнэ. Наад зах нь амны хөндийн өвчин, дархлаа буурах зэргээс үүдэн бусад өвчлөлийг бий болгох сөрөг үр дагавартай” гэсэн юм. Эрүүл мэнд талаасаа ийм тайлбар өгч байна.
ДЭМБ-аас заасан хэмжээг харвал:
Монгол Улсад хүнсний шошгонд “их” гэж үзэх агууламжийн жишиг (MNS стандартаар)
Дээрх хүснэгтийн дагуу бол 100 мл ундаанд 12 г сахар байвал “Сахар ихтэй”, 100 г чипсэнд 2 г давс байвал “Давс ихтэй”, 100 г гурилан бүтээгдэхүүнд 5 г ханасан тос байвал “Өндөр тослогтой” гэж бичнэ гэсэн үг.
“Ихээр агуулсан” гэх үгийн учрыг олохын тулд Та Монгол Улсад мөрдөгдөж буй холбогдох стандартуудыг харах шаардлага үүснэ.
- MNS 6648:2016 — Хүнсний бүтээгдэхүүний шошго
- MNS 6649:2016 — Хүнсний бүтээгдэхүүний тэжээллэг чанарын мэдээлэл
- MNS 5025:2021 — Ундаа, амтлагч бүтээгдэхүүнд хэрэглэгдэх сахарын хэмжээний дээд хязгаар
- MNS CAC/FL 2:2007 — FAO/WHO-ийн “Food Labeling” стандартад нийцсэн
ЗАР СУРТАЛЧИЛГААНЫ ТУХАЙ хууль
https://legalinfo.mn/mn/detail/259
ТЕЛЕВИЗЭЭР НЭВТРҮҮЛЭХ ЗАР СУРТАЛЧИЛГААНЫ ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ЖУРАМ
https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16123495453851
