Хур бороо, хуй салхи ээлжилсээр зуны сар хэдий нь дундаа оржээ. Дэлгэцийн ард өнгөрүүлэх урт өдрүүдээс түр ч болов холдоод өөрийн дотоод ертөнц шиг өвөрмөц хийгээд өнгөлөг газар эморохыг хүсвэл Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын нутагт орших Хэрмэн цавыг зориорой.
Өмнөговь аймгийн төв Даланзадгадаас баруун тийш 400 орчим километр, харин Улаанбаатар хотоос 870 гаруй километр зайд энэхүү үзэсгэлэнт газар оршдог. Ойролцоогоор 250 хавтгай дөрвөлжин километр талбайг хамарч, 10 гаруй километр үргэлжлэх энэхүү улаан хэрэм мэт тогтоц нь Монголын хамгийн гайхамшигтай байгалийн дурсгалуудын нэгээр нэрлэгддэг.
Балар эрт цагт энэ газар нь аварга том нуурын ёроол байсан гэдэг. Түүний ёроолд үе үеэрээ хуримтлагдсан шавар, элсэрхэг хурдас цаг хугацааны уртад чулуужин бэхэжжээ. Харин бороо, үерийн ус, салхи шуурга тэдгээрийг тасралтгүй элээж, зүсэж, сийлж, өнгөлсөөр одоогийн сүрлэг ханан цохио, эгц хавцал, олон салаа жалга бүхий тогтцыг бүтээсэн байна. Үүний дараа Цэрдийн галавын үе буюу 70-80 сая жилийн өмнө энэ газар аварга том моддоор хүрээлүүлж, үлэг гүрвэлүүд нутагласан зөгнөлт мэт ертөнц байж. Үүнээс өдгөө түүхийн бичээс, улаан шавар хэрэм, элсэн манхнууд, үлгэр домог мэт эртний амьтдын ул мөр хадгалагдан үлджээ.
1969 онд Монгол, Зөвлөлтийн хамтарсан судалгааны баг эндээс үлэг гүрвэл, матар, яст мэлхий, эртний шувуудын олон арван олдвор илрүүлсэн байдаг. Үүнээс хойш тарбозавр батаар, теризинозавр, пинакозавр, эвэрт үлэг гүрвэлийн төрөл зүйлүүдийн чулуужсан яс олдож, Хэрмэн цавыг Монголын төдийгүй дэлхийн хэмжээний палеонтологийн чухал бүс нутаг болохыг баталсан юм. Хараа булаам сүрлэг тогтоц, хүний хөлөөс зайдуу анир чимээ үгүй орших эл газар Монголын говийг дэлхий дахинд таниулж, палеонтологийн шинжлэх ухааныг нэг шат ахиулахад асар их хувь нэмэр оруулсан билээ. Тиймдээ ч эндхийн хөрс шороо, хад чулуу, салхинд элэгдсэн давхарга бүр сая сая жилийн өмнөх оршин буй амьдралыг агуулсан архив гэлтэй.
Улаан хүрэн өнгөөр туяарсан эгц шавар хэрэм, хадан цохио, анир чимээгүй үргэлжлэх говийн уудам орон зай руу аялах нь дурсамжтай байх хэдий ч жинхэнэ нүүдэлчин ардын тэсвэр тэвчээрийг санагдуулна. Хэрмэн цав нь зуны улиралд өдөртөө +40°C давж халах бөгөөд замын дийлэнх хэсэг нь бартаат, элсэрхэг, хүний хөлөөс зайдуу, ундны ус хомс, утасны сүлжээ барихгүй гэх зэргээр танаас багагүй зориг зүрх, хариуцлагатай бэлтгэл шаардах вий. Олон салаа хавцалтай учир хөтөчгүйгээр гүн рүү нь зүтгэх нь төөрөхөөс гадна, нутгийнхны нэрлэж заншсанаар “Үхлийн хөндий” гэх нэрийнх нь утгыг биеэрээ мэдрэх эрсдэлтэйг анхааруулъя. Хөндийн халуун элсийг туулан гарч, ойролцоох Зулганайн голын баянбүрдэд тоорой модны сүүдэрт ундаалах нь аяллаас авах гайхалтай “vibe” байх болно.
Монголчууд бид зөвхөн өргөн уудам нутаг, нүүдлийн соёл иргэншил бус, дэлхийн түүхийн эртний өвийг эзэмшдэг ард түмэн гэдгээ санаж явах учиртай. Тиймээс ийм ховорхон заяаны эзэд гэдэг нь бахархал төдийгүй хайрлаж хамгаалах ухамсар юм. Нүдийг баясгаж сэтгэлийг тэнийлгэх газар нутгаа нандигнаж явах нь бидний үнэт зүйл. Бидний бусдад flex-дэх 1000 aura.
Энэ хүртэл уншсан та бодлын хүчээр ч атугай Хэрмэн цав руу очсон байх аа гэж найдаж байна. Тиймээс урьд хожид биеэрээ тулж очвол юу хийж болох талаар бяцхан санаа өгье. Эртний египтийн хүн толгойт арслан болох Сфинксийн Монгол дахь хувилбар Хэрмэн цавын баруун хойд төгсгөлд бий. Холын Египтийг зорьж, сфинкстэй мэнд мэдэж амжаагүй бол Монгол дахь төрөл дээр нь зочлоорой. Зураг үлдэх хорвоод зураггүй аялал гуниг. Тэр тусмаа говь нутгийн жаргах нарыг буулгахгүй бол алдас болж мэднэ. Зэсэн улаан наранд хүрэнтэн туяарах ангал цав, улбар тэнгэртэй хослосон төгс үзэмжийг амьсгаа даран ширтвэл тэртээх улаан нүдэн Ангараг гаригт газардсан мэт сэтгэгдэл төрөх биз ээ. Эцэст нь сануулахад эргээд очих нүүртэй байхын тулд хогоо битгий хаяарай.
Хур бороо, хуй салхи ээлжилсээр зуны сар нэг л мэдэхэд дууссан байх вий. Дэлгэцийн ард өнгөрүүлэх урт өдрүүдээс түр ч болов холдоод өөрийн дотоод ертөнц шиг өвөрмөц хийгээд өнгөлөг газар эморохыг хүсвэл Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын нутагт орших Хэрмэн цавыг зориорой.
Ц.Ану
